नेपालको भाग्य

वातावरण शुद्धता

2008-05-09T06:05:00.000-07:00

दुनियाँ भरिको देश बिच चलेको बिकासको लागि चलेको पागल मुसोको भागदौडले मानवता माथि नै खतरा मन्ड्राएको छ। निरन्तर उध्योग बिकासले प्राकृतिक सम्पदा माथि ठुलो सोशण हुँदै छ। त्यसैको परिणाम दुनियाँ भरी प्रदुसन हुँदै छ। यस प्रतिको जनचेतनाको कमीमा नेपाल जस्ता बिकास उन्मुख देस प्रदुसन्को चपेटामा धरै भित्र परेको छ। नेपालमा सबैभन्दा धेरै प्रदुसन हुन सफल भएको छ काठमाडौं उपत्यका।

बिशव स्वास्थ्य संस्था (W.H.O)का अनुसार झन्डै ३० लाख मानिस बर्षेनी प्रदुशनको कारणले मर्छन (World Bank 2003,'Health Impact of Outdoor Air Pollution'. South Asian Urban Air Quality Management Briefing, paper no.11)। W.H.O का अनुसार अस्पतालमा स्वासप्रस्वास तथा मुटुको रोगीको संख्या बढ्नुको कारण दिन प्रती दिन बड्दो प्रदुशन हो।

मानिसको शरीरमा प्रदुशनका किटानु सजिलै छिर्न सक्ने १ मात्र द्वार हो, सास फेर्दा नाख-मुख बाट, त्यसैले प्रदुशनको पहिलो असर स्वासप्रस्वासमा देखिन छ। प्रदुशनले शरीरका अरु बिभिन्न भागमा पनि असर पार्छ।

अध्यनका अनुसार प्रदुशनको कारणले बच्चा, बुढा र मुटु तथा फोक्सोका रोगीलाई सबै भन्दा बदी समस्या आउछ, काठमाडौंको ३ ठुला अस्पतालको जाँच अनुसार अस्पतालमा भर्ना हुने Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) रोगीको संख्या गत १० बर्षमा ह्वात बडेको छ। अस्पतालको त्त्थ्यांकका अनुसार COPD रोगीको संख्या जाडो महिनामा उच्च हुन्छ जब काठमाडौंमा अत्याधिक प्रदुशन भाईरहेको हुन्छ।

केही बर्ष अगी जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालय द्वरा हावाको गुणस्तर नप्ने यन्त्र बिभिन्न एस् ठाउँमा जडान गरिएको थियो, पुतलिसडक, पाटन अस्पताल, मत्स्यगोन, भक्तपुर, ठमेल र किर्तिपुर। यी ठाउँमा रहेको मसिनले आँफै २४ घण्टा हावाको नमुना लिन्छ, जसको ल्यबमा परीछ्यन गरेर हावाको गुणस्तर जचिन्छ। यी ठाउँबाट पायेको डाटाले काठमाडौंको हावा पानीको चित्र कोरे अनुसार पुतलिसडक सबै भन्दा प्रदुसित ठाउँ हुनगएको छ। त्यस पछी लगातर पाटन अस्पताल, ठमेल, भक्तपुर, किर्तिपुर अनी कम प्रदुसित हुने ठाउँमा भन्नु पर्दा मत्स्यगोन पर्छ।

राजधानी प्रदुसन हुनुको मुख्य कारण काठमाडौं भरी गूड्ने बाहन हो। सबै भन्दा धरै ट्रफिक हुने ठाउँ पुतलिसडक र पाटन अस्पताल हुन जहाँ सबैभन्दा धरै प्रदुसन हुन्छ। तर छुट्टी व बन्दका दिनमा भने प्रदुसन असाध्यै निउन हुन जान्छ।

बिशव स्वास्थ्य संस्था (W.H.O)का अनुसार झन्डै ३० लाख मानिस वर्षेनी प्रदुशनको कारणले मर्छन (World Bank 2003,'Health Impact of Outdoor Air Pollution'. South Asian Urban Air Quality Management Briefing, paper no.11)। W.H.O का अनुसार अस्पतालमा स्वासप्रस्वास तथा मुटुको रोगीको संख्या बढ्नुको कारण दिन प्रती दिन बड्दो प्रदुशन हो।

मानिसको शरीरमा प्रदुशनका किटानु सजिलै छिर्न सक्ने १ मात्र द्वार हो, सास फेर्दा नाख-मुख बाट, त्यसैले प्रदुशनको पहिलो असर स्वासप्रस्वास'मा देखिन छ। प्रदुशनले शरीरका अरु बिभिन्न भागमा पनि असर पार्छ।

अध्यनका अनुसार प्रदुशनको कारणले बच्चा, बुडा र मुटु तथा फोक्सोका रोगीलाई सबै भन्दा बदी समस्या आउछ, काठमाडौंको ३ ठुला अस्पतालको जाच अनुसार अस्पतालमा भर्ना हुने Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) रोगीको संख्या गत १० बर्षमा ह्वात बडेको छ। अस्पतालको त्त्थ्यांकका अनुसार COPD रोगीको संख्या जाडो महिनामा उच्च हुन्छ जब काठमाडौंमा अत्याधिक प्रदुशन भाईरहेको हुन्छ।

केही बर्ष अगी जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालय द्वरा हावाको गुणस्तर नप्ने यन्त्र बिभिन्न एस् ठाउँमा जडान गरिएको थियो, पुतलिसडक, पाटन अस्पताल, मत्स्यगोन, भक्तपुर, ठमेल र किर्तिपुर। यी ठाउँमा रहेको मसिनले आँफै २४ घण्टा हावाको नमुना लिन्छ, जसको ल्यबमा परीछ्यन गरेर हावाको गुणस्तर जचिन्छ। यी ठाउँबाट पायेको डाटाले काठमाडौंको हावा पानीको चित्र कोरे अनुसार पुतलिसडक सबै भन्दा प्रदुसित ठाउँ हुनगएको छ। त्यस पछी लगातर पाटन अस्पताल, ठमेल, भक्तपुर, किर्तिपुर अनी कम प्रदुसित हुने ठाउँमा भन्नु पर्दा मत्स्यगोन पर्छ।

राजधानी प्रदुसन हुनुको मुख्य कारण काठमाडौं भरी गूड्ने बाहन हो। सबैभन्दा धेरै ट्रफिक हुने ठाउँ पुतलिसडक र पाटन अस्पताल हुन जहाँ अत्याधिक प्रदुसन हुन्छ। तर बिदा वा बन्दका दिनमा भने प्रदुसन असाध्यै निउन हुन जान्छ।

नेपाल मा लोडसेडिङ दूनियाँ भरी बिचली

2008-02-04T00:24:00.000-08:00

खोलामा पानीको इस्तर हर साल बड्या बड्येइ छ। बर्सेनी नेपाल मा बाडी-पहिरो आउछ र धन-जनको बिनास गरे र जान्छ। तर पनी, लोडसेडिङ नामको भोक्मरी ले सताईरहेको छ, जल श्रोत मा धनि तर पनी गरीब देश "नेपाल"।

जल बिधुतको छेत्रमा नेपाल आफैमा सक्छम छ बिधुत उत्पाधन गरेर पुरा नेपाललाई उज्जवल बनाउन। १९९७/९८ सम्ममा नेपालमा २६१.९१ मे॰वा॰ बिधुत उत्पाधन हुन्थ्यो। बिधुतको बड्ढो माग पुरा गर्न धरै साना जल बिधुत आयोजन खुले जनताको तर्फबाट जसमा खिम्ती (६० मे॰वा॰), इंद्रावती (५ मे॰वा॰), मथ्लो भोटेकोशी (३६ मे॰वा॰)। कही ठुला खुलेका योजनाहरु चिसापानी (१०८०० मे॰वा॰), मथ्लो अरुण (३३५ मे॰वा॰), पंचेश्वोर (६४० मे॰वा॰), ठुलो अरुण (३०८ मे॰वा॰), मथ्लो कर्णाली (३०० मे॰वा॰) हुन। अर्को ठुलो आयोजन पश्चिम सेती जल बिधुत आयोजन निजी छेत्रलाई हस्तानतरन गरियेको छ (अस॰ ऍम॰ सी॰ वेस्ट सेती हाइड्रोइलेक्ट्रिक कर्पोरेसन)। यसलाई बेच्ने बिचार बनाइएको हो।

खेसरा नतीजा अनुसार ८३,००० मे॰वा॰ जल बिधुत उत्पाधन गर्ने क्षमता छ, जसको आधा मात्रै भये पनी नेपाल को बिकाश मा टेवा पुग्छ। तर यसको १% क्षमता मात्रै उपलब्ध छ, जबकि सफा स्वच्छ बिजुलीको नेपालमा मात्रै न भए र उत्तर भारत र दछिन पश्छिम चिन मा पनी यसको माग छ। नेपालमा बिधुत को माग हरेक बर्स २५ मे॰वा॰ (१०%) बडदई गईरहेको छ। आतंरिक बिधुतको माग २७० मे॰वा॰ मात्रै छ।

मलाई कसैको खुट्टा तान्न त मन छैन तर पनी फेरी भन्छु नेपाल संसरमा ज़ल श्रोतको मामलामा दित्तिय स्थान ओगट्छ, तर अझै पनी लोडसेडिङले बर्सेनी सताउदै आइरहेकोछ। जून बर्ष धेरै पानी पर्छ त्यों बर्ष झन बड़ी लोडसेडिङ हुन्छ। यसमा कसको कमजोरी छ भन्न। ने॰बि॰प्रा॰को पानी हो र नेपाल सरकारको पानी हात छ।

यसले नेपालमा बसेकहरुलाई त सतायो नै तर म जस्ता कती नेपालीहरुलाई पानी सताएको छ जो कि आफ्नो घर भन्दा टाढा १ लक्ष्य लिएर बसेका हुन्छन्। कती समय निकालेर अफ्नो अफन्त सँग कुरा गर्न खोजेका हुन्छन। १०० बर्ष भन्दा बडी भइसक्यो बिजुली आएको तारा पनी अझै अंधकार मै बितीरहेको छ नेपलिको जिंदगी। अरु उभो लग्न खोज्छन तर नेपालीको चलन बहने पछाडी लाग्ने पर्यो।

जेभयेपनी कुनै दिन नेपालीको भाग्यले कोल्टे फेर्छकी भन्दै त्यों दिन पर्खिदै छु। कुनै दिन नेपालीले भुज्छन्की अफ्नो भाग्य आफै कोर्नु पर्छ, अरु कसैले कोरिदिदैना अफ्नो देश अफैले बिकाश गर्नु पर्छ कसैले गर्दिदैन्न।